جناب آقای صالح موسوی

باسلام ،

از اینکه در دیار غربت از طریق سایت کلج با هموطنان ایرانی و بویژه کلجی ها ارتباط دارید ، بسیار سپاسگزارم و توفیقات روزافزون حضرتعالی را از ایزد منان خواهانم. علاقه قلبی شما به ایران و ایرانی برما پوشیده نیست .این علاقه مندی را میتوان در کلمه به کلمه سایت کلج دید ولمس کرد. این بندة حقیر مدتهاست که درمورد تارم و ویژگیهای مختلف تاریخی ، اجتماعی و...این منطقه مطالعه میکنم و تدوین کتابی در این خصوص همواره آرزوی قلبی من بوده است . از شما تقاضا دارم  از طریق سایت کلج  به همه تارمیها اعلام نمائید چنانچه هرگونه اطلاعاتی در زمینه تارم یا محل زندگی خود دارند بادرس : قزوین ، خ ملاصدرا ، میراث فرهنگی قزوین ارسال ویا بادرس اینترنتی زیر ایمیل نمایند.

rezaeikalajmohammadreza@gmail.com  

 ضمنا خاطر نشان میسازد دراین زمینه بویژه راجع به سمیران مقالاتی در نشریات مختلف داشته ام .  "سمیران شبکه راهها " آخرین بررسیهای اینجانب از منطقه میباشد که چند روز آینده در مجله فرهنگی و اجتماعی نسیم چاپ و منتشرخواهد شد. خلاصه ای ازآثار تاریخی کلج جهت بهره برداری و استفاده در سایت بحضور تقدیم میگردد.

                                                                                                                 با تشکر

                                                                                                       محمدرضا رضایی کلج

                                                                                                     کارشناس ارشد باستان شناسی

                                                                                                                       15 /06 /90

گزارش بررسی حوزه جنوب رودخانة قزل اوزن (بررسی سال  1384 )

حوزة جنوب رودخانه قزل اوزن عمدتاً مناطق سخت كوهستاني را شامل ميشودكه بررسيهاي باستان شناسي دراين منطقه صرف هزينه و وقت زيادي نيازدارد . (تصوير1)

تصوير1-مناطق کوهستانی جنوب قزل اوزن

 در اين فصل ارتفاعات شمالي اراضي روستاي كلج تا كوههاي شمالي سيردان مورد بررسي قرار گرفت . در بررسيهاي صورت گرفته در اين حوزه آثار جالب توجه اي بدست آمد كه به لحاظ باستان شناختي اهميت فوق العاده اي دارد .

-مقابر برجی موسوم به گومبزلر

 اين برج مقبره ها در مسير راه كلج به قاسم آباد در كنار راه خاكي قرار دارند . (تصوير2)

تصوير2- مقابر برجی موسوم به گومبزلر در مسیر قاسم آباد، دید از جنوب

1-برج مقبره جنوبي

اين برج داراي پلان چهار ضلعي است و در دو طبقه ساخته شده است كه طول هر ضلع آن ازداخل350سانتي مترو از خارج5 متر ميباشد.ارتفاع موجود بنا از بيرون 370 سانتي مترمي باشد . نماي بيروني فاقد هرگونه تزيينات بوده اما نماي داخلي آن در سه ضلع شامل سه طاقچه ميباشد كه درقسمت فوقاتي آنها طاقنما اجرا گرديده است . همچنين جهت برپا داشتن گنبد در زاويه هاي داخل بنا فيلپوشهايي ايجاد شده است .ورودي بنا با طاق تخت بارتفاع 130سانتي متر وبعرض 5/60 سانتي متردرضلع شرقي بنا قرار دارد .در بخش فوقاني ورودي نيز نورگير وجود دارد .كف صحن داخلي نيز با اندود آهگي پوشش داده شده است .

در طبقه زيرين بنا سردابه با طاق قوسي وجود دارد . ارتفاع وضع موجود سردابه در وسط دو متر مي باشد .

 در اين بنا جرزها با استفاده سنگ تراشيده احداث گرديده و ازپا طاق به بالاسنگ لاشه طبيعي است . ملات مورد استفاده گل آهگ مي باشد .

2- برج مقبره شمالي

 اين برجدرفاصله 7 متري برج جنوبي قرار گرفته است . پلان بنا چهار ضلعي است كه طول هر ضلع آن از خارج 5/4 متر و از داخل 275 سانتي متر ميباشد . ارتفاع بنا از كف تا راس گنبد 360 سانتي متر مي باشد . همانند برج قبلي نماي بيروني آن تزييناتي ندارد . نماي داخلي آن در سه ضلع داراي طاقنما ودر زاويه ها فیلپوش دارد .در بدنه ضلع شرقي ورودي با طاق قوس تيزه دار قرار دارد كه در بخش فوقاني آن نورگير تعبيه شده است . ارتفاع ورودي تا راس طاق 130 متر و عرض آن 75 سانتي متر مي باشد .صحن داخلي همانند برج جنوبي داراي اندود آهگي است. مصالح مورد استفاده در بنا نيز مشابه مصالح برج مقبره جنوبي است .

پيرامون بناهاي مذكور را گورستاني به طول 175 سانتي متر و بعرض متوسط 10 متر فرا گرفته است . در اثر حفاريهاي فراوان انجام گرفته در خارج و داخل بناها ، آثار تاريخي در معرض تخريب شديد قرار گرفته اند .

-محوطه بي ‎اُو (بي آب)

اين محوطه که درشرق راه قديمي متصل به برج شش و در يك دشت مسطحي معروف به “بي ‎اُو” بمساحت تقريبي يك هكتارقرار دارد ، از نوع پراکنش سطحی می باشد . راه دكل برق از غرب محوطه ميگذرد ودر شرق آن راه خاكي بين مزارع وجود دارد . ( تصوير3)

تصوير3-محوطه بي ‎اُو، دید از جنوب

سفالهاي اين محوطه شامل سفالهاي لعابدار و بي لعاب متعلق به دوران اسلامي ميباشند كه درگونه سفالهاي لعابدار سفال با لعاب پاشيده ، سفال اسگرافياتو نوع آمل و همچنين سفال با لعاب يكرنگ سفيد و سفال فيروزه اي وجود دارد ودر گونه سفالهاي  بي لعاب سفال قرمزساده و نخودي داراي نقش كنده موازي و مواج دیده میشود.

آب انبارها

مجموعه اول ( مختصات جغرافيايي ،  369-40' -36º. .N و 49º- 14' -449  E .  )

بعد از طي حدود يك كيلومتر از داركوچه وبر امتداد راه قديمي كه بخشي از آن با عبورآسفالت فعلي سيردان قطع شده و در بخشي نيز راه قديم و خاكي سيردان را بر آن منطبق نموده اند ، به دو باب بناي آب انبارمعروف به آب انبارهاي كله (=كلج) مي رسيم . آب انبارها بر پهنه طبيعي و سنگي كه عرصه اي در حدود نيم هكتار دارند ، ايجاد شده اند . شيب صخره نسبتاً تند و جهت آن از جنوب به شمال مي باشد . در بخش شمالي (سمت شيب كم ) اقدام به احداث آب انبارها نموده اند .اين بناها براي رفع نياز مسافرين و همچنين مددرساني به حيات وحش و دام منطقه كاربرد داشته است . بنحوي كه امروزه نيز اداره محيط زيست بمنظور استفاده جانداران از آب بناهها نسبت به انجام مرمتهاي سطحي البته غير اصولي و بسيار ناشيانه اقدام نموده است . ( تصوير4)

تصوير4- آب انبارهای موسوم به کله(=كلج) ، دید از شمال

در سراسر محور هاي شمالي - جنوبي عرصة سنگي تعداد سه رشته راه باريك با تراشيدن بستر ايجاد شده تا آبهاي سطحي كه تميز و آلوده به خاك نيست ، بدرون آب انبارها هدايت شود .

برخي رشته هاي فرعي نيز حد فاصل سه رشتة اصلي تراشيده شده كه باعث تقويت و افزايش ميزان آب مي گشته است . غير از اقدامات فوق در بخش شمالي عرصة سنگي كه در دو جانب شرقي و غربي خود دره هاي عميقي دارد و همچنين در طرفين آب انبار جنوبي با اقدام به ديوار چيني با سنگ برسطح عرصة سنگي از فرار آب و هدايت آن بدرون آب انبارها استفاده گرديده است . حد فاصل دو آب انبار نيز بر  روي صخره راه آبهايي تراشيده و بدرون آب انبارهدايت شده است . اين راه آبهاي سطحي با تعبيه سوراخهايي بر روي صخره و زير سازة سنگ چين بداخل آب انبار سرازير ميشده است . در اين بناها از مصالح سنگ كوه ، آجر و ملات گل آهگ استفاده شده است . اين بناها هر دو موقع بازديد آب داشتند . راه قديمي در اين بخش از حاشيه غربي و متصل به آب انبارها عبور نموده و بسمت جنوب امتداد دارد .

مجموعه دوم

در كيلومتر 14 جاده آسفالته کلّج - سيردان ، پس از طي يك راه خاكي بمسافت 500 متر بسمت شرق به سه باب آب انباردیگر مي رسيم . (تصوير5)

تصوير5- آب انبارهای مجموعه دوم

دو باب از اين آب انبارها از سوي اداره محيط زيست دخل وتصرف شده بطوري كه هر دو تعمير اساسي غير اصولي شده اند  وداراي طاقهاي جديد ميباشند . آب انبار سومي در دل صخره بعمق 2 متر و به ضخامت 5/3 متركنده شده ولي بدلايل نامعلومي به سرانجام نرسيده وفاقد پوشش گنبدي ميباشد . در بخش كنده شده آثار انفجار نيز ديده مي شود .در فاصلة250 متري شمالشرق اين آثار ، آب انبارهاي موسوم به سقه(= سقا) قرار دارد . راه قديمي از حاشية غربي آب انبارهاي موجود ميگذرد . (تصوير6)

تصوير6-آب انبارهاي موسوم به سقه(= سقا)

گورستان کلّج

در سطور پيشين اشاره شد مسيري كه ازسميران آغاز  وبطرف جنوب شرق امتداددارد ، در طول مسير به شعبات متعددي تقسيم شده و سرانجام به مراكز مجاور منتهي ميشده است .

احتمالااز كناريكي ازمسيرهاي قديمي كه امروزه بادخل وتصرف انسان و بدليل نزديكي به محل شناسايي جايگاه دقيق ان مشخص نيست ، اين ارتباط برقرار مي شده است . گورستان روستا كه بواسطه وجود دومقبره برجي شكل ايجاد شده ، احتمالا در طول اين مسير قرار داشته است . (تصوير7)

تصوير7-  مقابر برجی گورستان کلّج

مقبره وسط گورستان به سبك چهار طاقي هاي دوره ساساني چهار در ورودي دارد . اما مقبره حاشيه شمال شرق گورستان يك در ورودي از سمت شرق دارد . درهر دو مقبره از مصالح سنگ لاشه  وملات گل آهگ استفاده شده است . اين مسير پس از عبور از بافت قديمي محل و رودخانه كلج به قلعه عمر ميرسيده است . شايان ذكر است كه در مسيرآنطرف رودخانه هنوز بقاياي آب انباري در كنار راه وجود دارد .

قلعه عمر

باستناد بررسيهاي بعمل آمده اثر تاريخي مشهوربه قلعه عمر واقع در جنوب روستايکلّجيكي از مهمترين مراكز تاريخي مرتبط با شهر سميران بوده است . بناي قلعه عمر بر روي صخره سنگي مشرف به روستا وباغات زيتون قرار دارد . اين اثر از غرب به رودخانه ، از شمال به پرتگاه و از جنوب به صخره هاي بهم پيوسته محدود است . تنها راه دسترسي به قلعه از دره شمال شرق مي باشد .  ( تصوير8)

تصوير8- نمای عمومی از قلعه عمر

بنا به اظهارات محلی از جنوبشرق قلعه مزبور بسمت ارتفاعات راهی قدیمی موسوم به "گل یولو" عبور میکرده که به ارتفاعات شمه دشت منتهی می شده است .

بررسي آثار واقع درشمال و شمالشرق روستاي كلج

1-دیوار سنگی : ديوار مذكور واقع در شرکت ساقه بهشت ، دارای حريم 30 متر از هر طرف است كه مساحتي معادل 66000 متر مربع از اراضي منابع طبيعي را در بر مي گيرد .اين ديوار آخرين حد جنوبشرق شهرتاريخي سميران بوده كه در برخي از سفرنامه ها ومتون تاريخي به آن اشاره شده است . ديوار مذكور با جهت جنوبي - شمالي  و بطول 1100 متر تا آخرين برجستگي مشرف به رودخانه قزل اوزن امتداد دارد . ( تصوير9)

تصوير9- دیوارسنگی واقع در شرکت ساقه بهشت

2-تپه كوزه گران ( 36.71866  N49.263725   E382 ٍ ELEVE: )

اين اثر با مساحتي  بيش از پنج هكتار در ميان باغات زيتون و در مزرعه اي موسوم  به “ گميچي” واقع است . در سطح تپه آثارحفاريهاي غير مجازديده مي شود . علاوه بر اين بخشهايي از عرصه وحريم تپه نيز تبديل به باغ زيتون شده است . (تصوير10)

تصوير10-  بالا؛تپه کوزه گران محصور در باغات زیتون ، دید ازغرب

پایین؛ تصاویر ماهواره ای از تپه کوزه گران

عده اي را عقيده بر اين است كه اين مكان در گذشته مركز توليد سفال بوده است .  در بررسيهاي بعمل آمده از سطح تپه قطعات گل پخته بدست آمد كه نشان مي دهد  درجنوب شرق اثر مذكور كوره اي وجود داشته است . اثبات اينكه  كوره چه نوع كاربردي داشته است تنها با حفاريهاي علمي مشخص خواهد شد .

Satelite pictures of kallaj

از آقای داود کشاورز جهت یافتن این تصاویر در گوگل سپاسگزاریم

0000000000000000

                                                    Below you can see satelite pictures of kallaj:

This is a satelite picture of the river that runs through Kallaj: