کامبوج به سوی دموکراسی؟؟؟

یکشنبه 26 جولای 1998 انتخابات آزاد در زیر سایه خشونت در کامبوج انجام گرفت. این انتخابات نقطه امیدی بود برای پیمودن راه دموکراسی در کشور. برنده انتخابات، نخست وزیرهون سن شناخته شد که مورد اعتراض و عدم قبول رقیب یعنی پرنس نورودوم رانارید، قرار گرفت. تعداد 95 هزار سرباز و پلیس از یازده هزار صندوقهای انتخاباتی محافظت میکردند. برنده انتخابات هون سن و یاران وی متهم به کشتار سیستماتیک و تجاوز و حمله به گروههای اپوزیسیون هستند طوریکه در بسیاری از مناطق کشور اپوزیسیون مجبور به مبارزه مخفی و زیرزمینی گشته است

حزب هون سن تنها قدرتی است که در جریان انتخابات، وسایل ارتباط جمعی را دراختیار خود داشته، نیروهای امنیتی و قضائی و نیز کمیته انتخابات را در دست داشت. بنابراین سوال این است که آیا در سایه چنین اوضاعی میشود باور کرد که یک انتخابات دموکراتیک صورت گرفت حتی باوجوداینکه ناظرین بین المللی بر انتخابات نظارت داشتند؟

بهرحال در این انتخابات پرنس رانارید هم از تبعید بازگشته و بعنوان رقیب جدی هون سن در انتخابات شرکت کرد. پرنس رانارید در کشور تایلند در تبعید بسر میبرد. بغیر از این دو رقیب، رهبر دیگر اپوزیسیون، سام رانیسی نیز یکی دیگر از چهره های اصلی مبارزه انتخاباتی و از جمله کسانی بود که در تبلیغ انتخاباتی خود اعلام کرد که اگر وی بقدرت برسد، فرمان عفو عمومی صادر خواهد کرد

مدتها در کامبوج، دو نخست وزیر حکومت میکردند، یکی هون سن، و دیگری پرنس رانارید

در تابستان سال گذشته کشور دچار یک بحران سیاسی گردید. و آن زمانی بود که یکی از نخست وزیر ها یعنی هون سن، نخست وزیر دیگری یعنی پرنس رانارید را از صحنه خارج کرد. بدنبال این اوضاع، وضع اقتصادی کشور وخیم تر شده و این کودتا باعث قطع سرمایه گذاریهای خارجی و متوقف شدن سفر توریستهای بین المللی به کامبوج گردید. امریکا کمک های خود را به کامبوج قطع، و کرسی کامبوج در مجمع عمومی سازمان ملل متحد خالی ماند

اکنون جامعه جهانی برای ایجاد دموکراسی و ثبات سیاسی در کامبوج سرمایه گذاری میلیارد دلاری کرده، و امید به دموکراسی در کشور داشته و راه آن را همین انتخابات میداند. اما این تجربه اول نبوده و قبلا هم چنین حالتی وجود داشت و آن پنج سال پیش بود. در سال 1993 تعداد 16 هزار سرباز سازمان ملل از انتخابات پاسداری کرد. در آن زمان جامعه جهانی امید بیشتری به ایجاد دموکراسی در کشور داشت ولی آن امیدها بی نتیجه شد و این بار بعلت شکست در تجربه سال1993 ، بین قدرتهای بزرگ بحث و عدم توافق برسراینکه آیا اکنون موقع انتخابات آزاد در کشور است وجود داشت. یکطرف بحث را سیاستمداران واقع بین و در رأس آنها اتحادیه اروپا تشکیل میدادند که معتقد بودند درست است که شرایط کاملا آماده ایجاد دموکراسی نیست ولی باید انتخابات آزاد صورت گیرد تا زمینه های لازم فراهم گردد. درطرف دیگر سیاستمداران ایده آلیست و در رأس آنها سازمانهای حقوق بشر / و حتی امریکا/ بودند که اعتقاد داشتند که زمان انتخابات آزاد هنوز فرانرسیده و چون حالت قحط الرجالی در کشور وجود دارد، میوه اصلی انتخابات آزاد را همان نخست وزیر متهم به قتل و شکنجه یعنی هون سن خواهد چید. و در عمل دیدیم که نظریه گروه دوم درست درآمد

کامبوج که دارای مساحتی معادل 181هزار کیلومترمربع بوده و با کشورهای لائوس، ویتنام و تایلند همسایه میباشد، بعد از آنکه دیر زمانی تحت سلطه چینی ها بود در 13مارس 1863 بتصرف فرانسویها درآمد و تا پایان جنگ جهانی دوم همچنان درتصرف آنان بود. در 6 می 1947 کامبوج موفق به کسب نوعی خودمختاری شد، و سپس روز 9 نوامبر 1953 استقلال کامل خود را به دنیا اعلام کرده و نوع حکومت خود را رژیم سلطنتی برگزیده و در 14 دسامبر 1955 بعضویت سازمان ملل متحد درآمد

بعد از یکسری فرازونشیب های سیاسی سرانجام در جریان کودتای ژنرال لون نول علیه پرنس سیهانوک رهبر کامبوج، رژیم جمهوری از سال 1970 در این کشور برقرار شد

درسال 1975 گروه خمرهای سرخ که جریان دهقانی کمونیستی بودند به رهبری پل پت قدرت را در کشور در دست گرفته و چهار سال قدرت را کاملا درقبضه داشتند. در آن مدت بسیاری اعدام شدند و بیشماران از گرسنگی و بیماری در زیر دیکتاتوری کمونیستی از بین رفتند. در طی دوره حکومت خمرها و نیز مبارزات چریکی آنها بعد از سقوط حکومتشان، قریب به دو میلیون کامبوجیائی کشته شدند

وقتی گروه خمرهای سرخ در سال 1975 پایتخت را تسخیر کردند، اعلام نمودند که باید همه به روستاها رفته و به تولید محصولات غذائی بپردازند. بسیاری از مردم در روستاها براثر شرایط سخت و فشار کاری جان خود را از دست دادند

در سال 1979 ویتنام به کامبوج حمله کرده، کشور را تسخیر و خمرهای سرخ را از کشور بیرون رانده و هون سن نخست وزیر فعلی را به قدرت نشاند. از آن پس خمرهای سرخ به مبارزات مخفی و زیرزمینی چریکی درمرز تایلند پرداخته و از طرف چین حمایت میشدند

خمرهای سرخ با طرفداران پادشاه قبلی سیهانوک، هم پیمان شده و دولت در تبعید را تشکیل دادند که آن دولت مورد شناسائی سازمان ملل قرار گرفته، و از حمایت کشورهای غربی برخوردار شد. حمایت غرب از آن دولت البته به این دلیل بود که این دو، یعنی خمرها و غرب دارای دشمنی مشترک بنام ویتنام بودند. و به همین خاطر غرب چشم خود را برهرآنچه که در کامبوج و بوسیله خمرها انجام میگرفت بسته و به شکلی شریک جنایات انجام شده آن دوره شد. هم امریکا و هم کشورهای غربی و حتی نروژ در این مدت از خمرها حمایت کردند و سعی کردند که خمرها بعنوان نماینده کامبوج در سازمان ملل پذیرفته شوند

بعد از آنکه ویتنامی ها در سال 1989 نیروهای خود را از کامبوج بیرون بردند یک شورای ملی متشکل از نمایندگان تمامی احزاب تشکیل شده، و اداره کشور بدست آن شورا و سازمان ملل سپرده شد. این کار تا سال 1993 ادامه داشت و درآنموقع انتخابات آزاد در کشور صورت گرفت. برنده انتخابات پسرشاه سیهانوک پرنس رانارید و حزب سلطنت طلب وی بود اما هون سن از واگذاری قدرت به او سر باز زده و با تهدید به جنگ داخلی وی را محبور کرد که بعنوان نخست وزیر شماره دو کشور در یک دولت ائتلافی شرکت کند

در ششم جولای 1997 میلادی هون سن با کودتائی برعلیه رانارید تمام قدرت را در دست گرفت و رانارید مجبور به فرار از کشور شده و بعدها در تایلند در تبعید بسر برد. بسیاری از طرفداران رانارید در هنگام کودتا و بعد از آن توسط نیروهای هون سن به قتل رسیدند

وقتی سیاست جهانی تغییر پیدا کرد و رژیم های کمونیستی اروپای شرقی ازمیان رفتند و انتخابات کامبوج در سال 1993 برگزار شد، خمرها و رهبر آنها پل پت نیز اهمیت خود را برای غرب از دست دادند

خمرها دراین مدت همیشه نوعی از قدرت را در کامبوج دراختیار داشتند و بعد از 1979 منشعبین خمرها بنوعی برای خود دولتی در تبعید داشتند

درحدود دو سال پیش اختلافات داخلی درمیان خمرهای سرخ گسترش پیدا کرده و نخست وزیر دولت در تبعید آن سقوط کرد و بدنبال آن نفوذ سیاسی پل پت رهبر خمرها افت کرده و پل پت مجبور به گزیدن گوشه عزلت و انزوا در خانه خویش گردید

حدود یکسال پیش خبرنگاری امریکائی به کامبوج رفته و با پل پت مصاحبه ای بعمل آورد. پل پت در آن مصاجبه تمامی قتل هایی را که انجام داده انکار، و تقصیرهارا به گردن شرایط گذاشته و گفت که مجبور به چنین قتل هایی بوده و اضافه کرد که وظیفه وی نه کشتن انسانها، بلکه مبارزه بوده، و در مبارزه هم طبیعی است که خیلی ها کشته میشوند

پل پت فردی تحصیل کرده و روشنفکر بود و به نهضت انقلابی دهقانی کمونیستی اعتقاد داشت. او در دهه پنجاه میلادی به پاریس رفته و در آنجا مشغول به تحصیل شد ولی براثر مبارزات خود، دستگیر و بعد به کامبوج رفته و در آنجا مجبور به فرار به جنگل های کشور شده و به نهضت های روشنفکری چریکی آزایخواهانه پیوست. پل پت در غرب هم میان گروههای روشنفکری وقت طرفدارانی پیدا کرد. و بالاخره پل پت چند ماه پیش در سکوت و انزوا در تبعیدگاه خود جان باخت. در سالیان آخر عمر پل پت از وی بعنوان مردی وحشی و خشن نام برده میشد

پل پت نیز بسان همه حاکمان سیاسی دنیا دارای نقاط منفی و مثبت بود. چیزی که میشود براحتی درمورد وی قضاوت کرد این بود که او تصور میکرد که همه ملتش افرادی بودند که قادر به تشخیص راه درست و غلط نبودند و او وظیفه داشت تا مردم را به هروسیله ممکن شده وادار به اجرای اندیشه های خود کند

کامبوج هنوز متأثر از دوره های ترورهای خمرهای سرخ میباشد

قضاوت اصلی در مورد پل پت را البته مردم کامبوج میتوانند داشته باشند که با پوست و گوشت و خون خود از نزدیک او و حکومت او و رهبری وی را چه بعنوان رئیس دولت و چه بعنوان رهبر اپوزیسیون چریکی حس و لمس کرده اند

نژاد مردم کامبوج زرد، و دین اکثر مردم بودائی میباشد که اقلیت مسیحی کاتولیک و مسلمان سنی نیز میباشد. سه چهارم اراضی کشور پوشیده از جنگل و بیشه زار است ولی باوجود مراتع و بیشه زارهای فراوان، بعلت عقاید مذهبی مردم دامپروری رواج چندانی در آن کشور ندارد. کامبوج به سبب نزدیکی به دریای چین جنوبی دارای آب و هوای مرطوب و پرباران است. مهمترین منابع معدنی کشور شامل آهن، مس و منگنز، و مهمترین محصولات کشاورزی شامل چوب، برنج، ذرت، فلفل و کائوچو ، و نیز مهمترین صنایع شامل صنایع غذائی، چوب بری، اسنخراجی و بومی میباشد

وسائط نقلیه، دارو، پارچه، مواد شیمیائی، ماشینهای مختلف، قند، شکر، آرد از واردات مهم کشور، و چوب، برنج، و صنایع دستی و سنگ فلزات از مهمترین صادرات کشور بشمار می آیند

و اما بالاخره باتوجه به همه مشکلات نامبرده و نیز حمله گروههای خمرهای سرخ به مناطق اخذ رأی و کشتار عده ای، تعداد قابل ملاحظه ای در انتخابات اخیر شرکت کردند. براساس اخبار گزارش شده از سوی ناظرین بین المللی درحدود هفتاد درصد از مردم در انتخابات شرکت کردند. تعداد شرکت کننده در شهرهای بزرگ بیشتر بوده و معادل نود درصد جمعیت شهرها را نشان میداد

هون سن توانست در حدود چهل درصد از آراء را از آن خود کند، ولی هیچکس از کاندیداها نتوانست اکثریت آراء لازم را برای تشکیل کابینه بدست آورد. رانارید، هون سن را متهم به تقلب در انتخابات کرده که قرار است توسط نیروهای ناظر به آن رسیدگی گردد. هون سن ضمن قبول نتیجه انتخابات از رقبا خواستار شرکت در دولتی ائتلافی شده که توسط آنها فعلا رد شده است

بهرحال اکنون کامبوج شانس این را دارد که از دایره خشونت بیست ساله خود را بیرون کشد. حال زمان مناسبی است که کلیه گروههای درگیر، از نخست وزیر هون سن گرفته تا پرنس رانارید و گروههای دیگر اپوزیسیون، دشمنی های قبلی را کنار گذاشته و دست در دست هم داده و برای پیش برده کشور بسوی رشد و دموکراسی تلاش کنند

صالح موسوی

منتشر شده در ماهنامه خانواده، چاپ نروژ، شهریور 1377

نوشته های من